Từ K-pop đến K-museum: Sự tiến hóa văn hóa của Hàn Quốc

K-museum: Nền tảng mới của K-culture

Hãy tưởng tượng bạn đang xem nghệ thuật trong một bảo tàng. Bạn có đang lặng lẽ chiêm nghiệm tác phẩm trong không gian “white cube” yên tĩnh không? Thực tế của bảo tàng ngày nay đã rất khác. Bảo tàng trở thành không gian văn hóa sôi động, nơi những người trẻ sành điệu xếp hàng từ sáng sớm để trải nghiệm và chia sẻ chuyến tham quan của mình.

Sau triển lãm Philippe Parreno tại Bảo tàng Nghệ thuật Leeum năm 2024, Bảo tàng Nghệ thuật Đương đại và Hiện đại Quốc gia Hàn Quốc (MMCA) – cơ sở Seoul đã gây tiếng vang lớn với triển lãm Ron Mueck, thu hút hơn 500.000 lượt khách chỉ trong 90 ngày, trung bình 5.590 người mỗi ngày. Đáng chú ý, 73% khách tham quan ở độ tuổi 20–30, cho thấy mối quan tâm mạnh mẽ của thế hệ trẻ đối với bảo tàng. Nhà điêu khắc siêu thực người Úc này đã thu hút đông đảo công chúng mong muốn chiêm ngưỡng 10 trong số 48 tác phẩm hiếm hoi của ông được trưng bày cùng lúc. Sức hút quá lớn khiến catalog và hàng lưu niệm nhanh chóng cháy hàng, đồng thời số lượng hội viên của MMCA tăng vọt lên 70.000 người, gấp 4,5 lần so với năm trước.

Hiện tượng này không chỉ giới hạn ở các triển lãm “bom tấn”. Với 312 cơ sở trên toàn quốc tham gia chương trình “Tuần lễ Bảo tàng và Phòng trưng bày” của Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch, bảo tàng đã trở thành không gian văn hóa được ghé thăm thường xuyên. Những hạn chế trong việc xem trực tiếp tác phẩm thời kỳ đại dịch khiến công chúng trân trọng hơn trải nghiệm nghệ thuật tận mắt. Đồng thời, văn hóa chia sẻ trên mạng xã hội đã biến việc đi bảo tàng thành một lối sống thể hiện gu thẩm mỹ và bản sắc văn hóa. Instagram tràn ngập các hashtag như #museumtour hay #exhibitionrecommendation, và chính không gian triển lãm cũng được tiêu thụ như một dạng “nội dung trải nghiệm”. Nếu trước đại dịch, xem phim là hoạt động văn hóa chủ đạo của người Hàn, thì nay lượng người đi xem triển lãm đã vượt qua rạp chiếu phim.

“Echoes of the Earth: Living Archive” (Tiếng vọng của Trái đất: Kho lưu trữ sống) của Refik Anadol tại Futura Seoul

Phòng Trưng bày Tiền sử và Cổ đại, Bảo tàng Quốc gia Hàn Quốc

Chuỗi triển lãm MMCA × LG OLED 2025 — TZUSOO, MMCA Seoul © Bảo tàng Nghệ thuật Hiện đại và Đương đại Quốc gia Hàn Quốc

Toàn cảnh triển lãm “Lee Bul: From 1998 to Now,” Bảo tàng Nghệ thuật Leeum, năm 2025 © Leeum Museum of Art. Ảnh: Jeon Byung-cheol

Kiến trúc và bảo tàng: Mối quan hệ cộng sinh

Kiến trúc và không gian cũng trở thành yếu tố thu hút quan trọng đối với việc tham quan bảo tàng. Trên thế giới, những bảo tàng mang tính biểu tượng do các kiến trúc sư danh tiếng thiết kế—như Guggenheim Bilbao của Frank Gehry, Louvre Abu Dhabi của Jean Nouvel hay Guggenheim New York của Frank Lloyd Wright—đã trở thành một phần của chính trải nghiệm nghệ thuật. Tương tự, các bảo tàng Hàn Quốc đang dần được công nhận nhờ ngôn ngữ kiến trúc độc đáo của riêng mình.

Bảo tàng Thủ công Seoul được cải tạo từ tòa nhà cũ của Trường Nữ sinh Trung học Pungmoon, lấy cây bạch quả 400 năm tuổi làm trung tâm thiết kế, vừa bảo tồn ký ức của khu đất vừa kết nối quá khứ với hiện tại. Futura Seoul, không gian nghệ thuật tương lai nằm giữa các hanok ở Bukchon, đã giành Giải thưởng Lớn Kiến trúc Seoul 2025 nhờ sự kết hợp táo bạo giữa truyền thống và hiện đại. Với mặt ngoài trắng và đường cong mềm mại, tòa nhà đứng như một tác phẩm điêu khắc, tạo nên sự tương phản thị giác mạnh mẽ với cảnh quan xung quanh.

Xu hướng này cũng lan rộng ra ngoài Seoul. Museum SAN, do kiến trúc sư Tadao Ando thiết kế, nằm ở độ cao 720 mét tại Wonju (tỉnh Gangwon), thể hiện sự hài hòa giữa kiến trúc và nghệ thuật thông qua bê tông trần và ánh sáng tự nhiên. Tháng 6/2025, bảo tàng khai trương phòng trưng bày Antony Gormley thường trực đầu tiên trên thế giới, mang tên “Ground”, với mái vòm đường kính 25 mét và giếng trời tròn chiếu ánh sáng tự nhiên thay đổi suốt cả ngày lên các tượng người bằng thép—tạo nên nghệ thuật “site-specific”, nơi kiến trúc, điêu khắc và thiên nhiên cùng “hô hấp”. Trong khi đó, Bảo tàng Nghệ thuật Đương đại OAR Gyeongju, do kiến trúc sư Yoo Hyun-joon thiết kế gần các lăng mộ thời Silla, mang đến một “cuộc đối thoại giữa truyền thống và hiện đại”, khi các ngôi mộ cổ được tái hiện như những bức tranh toàn cảnh qua lớp kính không khung.

Nhiều người thậm chí chụp ảnh không gian bảo tàng và đăng mạng xã hội trước cả khi xem triển lãm, đơn giản là để tận hưởng không gian. Với sự tham gia của các kiến trúc sư hàng đầu, các bảo tàng đang trở thành những địa danh mới quan trọng của từng khu vực.

Float, 2019, chất liệu hỗn hợp trên toan © Mark Bradford. Cung cấp bởi nghệ sĩ và Bảo tàng Nghệ thuật Amorepacific. Ảnh: Kyoungtae Kim

© Bảo tàng Nghệ thuật Seoul (Seoul Museum of Art)

“Ground,” không gian do Tadao Ando và Antony Gormley cùng sáng tạo, ra mắt tại Museum SAN vào tháng 6 năm 2025 © Museum SAN. Ảnh: Jaewon Choi

Công nghệ và sự đắm chìm: Định dạng triển lãm đang thay đổi

Nội dung và hình thức triển lãm đang tiến hóa nhanh chóng. Các triển lãm nhập vai sử dụng AI và công nghệ tương tác đã trở nên phổ biến. Tác phẩm của Refik Anadol trong triển lãm khai trương của Futura Seoul sử dụng nghệ thuật truyền thông AI dựa trên dữ liệu tự nhiên quy mô lớn, tạo ra những môi trường thị giác biến đổi liên tục, kéo người xem vào không gian cảm giác nơi dữ liệu và thiên nhiên giao thoa.

Cách giám tuyển triển lãm cũng thay đổi. Kiểu trưng bày tuyến tính—treo tranh theo hàng để người xem đi lần lượt—không còn đủ hấp dẫn. Thay vào đó là những “trải nghiệm”, nơi toàn bộ không gian như một cơ thể sống, vượt ra khỏi khái niệm “xem” đơn thuần. “Phòng tĩnh lặng để chiêm nghiệm” tại Bảo tàng Quốc gia Hàn Quốc là một không gian độc lập rộng 439 m², với sàn nghiêng 1 độ và hành lang vào tối, yên tĩnh, nhằm tạo trải nghiệm nhập vai khi chiêm ngưỡng hai tượng Bồ Tát Tư Duy – Quốc bảo. Kể từ khi mở cửa năm 2021, không gian này đã thu hút 3,41 triệu lượt khách, trở thành nơi thiền định và chữa lành.

Từ khán giả đến người tham gia: Gắn kết và sở hữu

Trải nghiệm bảo tàng hiện đại không còn dừng ở quan sát. Các tác phẩm tương tác ứng dụng công nghệ mới mời gọi người xem tham gia trực tiếp. Chẳng hạn, tác phẩm VR “The Guardians of Jade Mountain” của Kwon Hayoun (Giải Nghệ sĩ Hàn Quốc 2024 tại MMCA) cho phép người tham gia đeo kính VR để khám phá không gian ảo; bên ngoài, chuyển động của họ được chuyển hóa thành múa rối bóng, tạo nên trải nghiệm đa tầng. Tương tự, triển lãm teamLab “LIFE” tại Dongdaemun Design Plaza (DDP) minh họa sự chuyển dịch từ xem thụ động sang tham gia nhập vai, với môi trường phản hồi theo từng hành động của khách tham quan.

Cửa hàng bảo tàng cũng trở thành một phần không thể thiếu của trải nghiệm. Mua đồ lưu niệm giờ đây là “nghi thức” khi đi bảo tàng. Những sản phẩm như tượng Bồ Tát Tư Duy thu nhỏ, huy hiệu chim ác là – hổ, hay bùa cá minh thái bằng vải ramie của Leeum đã vượt ra khỏi vai trò quà lưu niệm, trở thành “vật phẩm chữa lành” và phương tiện thể hiện bản sắc văn hóa của giới trẻ. Các chương trình như “Museum X Stroll” (tham quan bảo tàng địa phương cùng chuyên gia) hay “MMCA Market”, “MMCA Night” biến bảo tàng thành trung tâm cộng đồng văn hóa. Từ nơi “trưng bày”, bảo tàng Hàn Quốc đang chuyển mình thành không gian nơi công chúng tham gia, sở hữu và trải nghiệm.

Vạch ra tương lai táo bạo

Sau thành công toàn cầu của K-pop và K-drama, K-art và K-museum đang nổi lên như làn sóng xuất khẩu văn hóa tiếp theo của Hàn Quốc. Sự kết hợp độc đáo giữa truyền thống và hiện đại trong kiến trúc, triển lãm thử nghiệm dựa trên công nghệ, và trải nghiệm tham gia sâu của khách tham quan đã tạo nên một mô hình bảo tàng mang bản sắc Hàn Quốc rõ nét. Các bảo tàng đã rời khỏi “vùng ngoại biên” văn hóa để trở thành trung tâm của đời sống thường nhật, mở ra những cách tiếp cận nghệ thuật mới và mở rộng ranh giới của khái niệm bảo tàng. Khi tiếp tục tiến hóa, bảo tàng Hàn Quốc không chỉ chạy theo xu hướng toàn cầu—mà còn góp phần định hình tương lai của văn hóa bảo tàng trên thế giới.