한국 사회에서 동물을 바라보는 시선이 근본적으로 변하고 있다. 반려동물 양육 인구가 늘고 동물복지에 대한 인식이 성숙해지면서 정책과 생활 현장 곳곳에서 변화가 포착된다. ‘동물과 함께, 한국’은 동물의 법적 지위 논의, 생추어리 사례, 지방자치단체의 동물친화 정책을 징검다리 삼아 동물과 인간의 관계를 둘러싼 사회적 변화를 살펴본다.
Cách nhìn nhận về động vật trong xã hội Hàn Quốc đang thay đổi một cách căn bản. Khi ngày càng có nhiều người nuôi thú cưng và nhận thức về phúc lợi động vật được nâng cao, có nhiều biến chuyển được ghi nhận cả trong chính sách lẫn đời sống thường nhật. Loạt bài “Bảo vệ động vật tại Hàn Quốc” sẽ khám phá những thay đổi xã hội xoay quanh mối quan hệ giữa con người và động vật, dựa trên các cuộc thảo luận về vị thế pháp lý của động vật, các ví dụ về sanctuary (khu bảo tồn), và các chính sách thân thiện với động vật của chính quyền địa phương.
동물은 오랫동안 법적으로 ‘물건’으로 취급돼 왔다. 현행 민법 제98조는 물건을 ‘유체물 및 전기 기타 관리할 수 있는 자연력’으로 정의한다. 이 규정에 따라 동물 역시 사고팔고 처분할 수 있는 대상으로 분류됐다. 그러나 최근 정책의 초점은 동물을 어떻게 이용할 것인가가 아니라, 어떻게 대우할 것인가로 급격히 옮겨가고 있다.
Từ trước đến nay, động vật được coi là “đồ vật” theo pháp luật. Điều 98 Bộ luật Dân sự hiện hành định nghĩa đồ vật là “vật thể hữu hình, điện và các nguồn lực tự nhiên khác có thể quản lý được”. Theo quy định này, động vật đương nhiên được phân loại là đối tượng có thể mua bán và xử lý. Tuy nhiên, gần đây, trọng tâm của chính sách đã nhanh chóng chuyển đổi từ việc không phải nên sử dụng động vật như thế nào mà là nên đối xử với động vật ra sao.
민법 개정 논의는 지난 2021년 법무부가 ‘동물은 물건이 아니다’라는 조항을 입법예고하면서 본격화됐다. 21대 국회에서 자동 폐기됐지만 22대 국회에서도 유사 법안이 법제사법위원회 심사를 받고 있다. 비록 동물을 권리 주체로 인정하는 단계에는 이르지는 못했을지라도, 끊임없는 입법 시도는 정책 방향이 근본적으로 바뀌었음을 방증한다.
Các cuộc thảo luận sửa đổi Bộ luật Dân sự được bắt đầu từ năm 2021, khi Bộ Tư pháp Hàn Quốc công bố dự thảo luật với điều khoản “Động vật không phải là đồ vật”. Dự thảo này đã tự động bị hủy bỏ tại Quốc hội khóa 21, nhưng đến Quốc hội khóa 22, các dự luật tương tự đang được Ủy ban Pháp chế xem xét. Mặc dù vẫn chưa đạt đến mức công nhận động vật là chủ thể có quyền hạn, những nỗ lực không ngừng nghỉ này chứng tỏ hướng đi của chính sách đã thay đổi một cách căn bản.
▲ 2024년 1월 9일 국회에서 열린 본회의에서 '개의 식용 목적의 사육, 도살 및 유통 등 종식에 관한 특별법안'이 통과되고 있다. Ngày 1/9/2024 tại phiên họp toàn thể của Quốc hội, "Dự luật Đặc biệt về chấm dứt việc nuôi, giết mổ và buôn bán chó với mục đích làm thực phẩm" đã được thông qua. (Ảnh: Yonhap News - 연합뉴스).
법적 지위 논쟁이 이어지는 사이, 특정 영역에서는 이미 구체적인 제도적 진전이 이뤄졌다. 가장 상징적인 사례가 개 식용 문제다. 지난 2024년 1월 국회를 통과한 '개의 식용 목적의 사육·도살 및 유통 등 종식에 관한 특별법'은 오는 2027년 2월부터 식용 목적의 개 사육·도살·유통을 전면 금지한다. 농림축산식품부(농식품부)는 지난해 2월 9일 기준 전체 개사육농장(1537곳)의 40%인 623곳이 폐업했다고 밝혔다.
Trong khi các cuộc tranh luận về địa vị pháp lý của động vật vẫn tiếp diễn, đã xuất hiện những bước tiến thể chế rõ rệt trong một số lĩnh vực cụ thể. Trường hợp tiêu biểu nhất là vấn đề tiêu thụ thịt chó. "Luật đặc biệt về chấm dứt việc nuôi, giết mổ và buôn bán chó với mục đích làm thực phẩm" được Quốc hội thông qua vào tháng 1/2024, sẽ cấm hoàn toàn việc nuôi, giết mổ và buôn bán chó để làm thực phẩm từ tháng 2/2027. Theo Bộ Nông nghiệp, Thực phẩm và Nông thôn, tính đến ngày 9/2 năm ngoái, 623 trong tổng số 1.537 trang trại nuôi chó (khoảng 40%) trên toàn quốc đã đóng cửa.
전시 동물 분야도 변화 중이다. 지난 2022년 '동물원 및 수족관의 관리에 관한 법률' 전부개정안이 국회를 통과해 등록제가 허가제로 전환됐으며, 2023년 12월부터 시행됐다. 같은 해 12월부터 고래목이 '관람 목적 보유 금지 종'으로 지정돼 수족관 신규 반입이 원천 차단됐다. 동물원 외 시설의 야생동물 전시도 금지됐다. 동물원 내 반입은 연구·교육 목적으로만 제한됐다. 올라타기 체험 등 스트레스 유발 행위 또한 전면 금지되는 등 동물 복지 기준이 한층 강화됐다.
Lĩnh vực động vật trưng bày cũng đang thay đổi. Năm 2022, Quốc hội đã thông qua bản sửa đổi toàn diện "Luật quản lý vườn thú và thủy cung", chuyển chế độ đăng ký sang chế độ cấp phép, và luật này có hiệu lực từ tháng 12/2023. Cũng từ tháng 12 cùng năm, các loài thuộc bộ Cá voi được chỉ định là “loài bị cấm nuôi với mục đích trưng bày”, qua đó ngăn chặn hoàn toàn việc đưa mới các loài này vào thủy cung. Việc trưng bày động vật hoang dã tại các cơ sở ngoài vườn thú cũng bị cấm. Ngay cả trong vườn thú, việc đưa động vật vào chỉ giới hạn cho mục đích nghiên cứu hoặc giáo dục. Các hoạt động gây căng thẳng cho động vật như trải nghiệm cưỡi động vật cũng bị cấm hoàn toàn, qua đó tăng cường hơn nữa các tiêu chuẩn phúc lợi động vật.
▲ 2023년 10월 20일 대전 유성구 대전컨벤션센터(DCC)에서 열린 대덕연구개발특구 50주년 기념 기술사업화 박람회에서 한 방문객이 전시된 인간 장기 오가노이드를 살펴보고 있다. 오가노이드는 줄기세포 등을 활용해 실제 장기와 유사하게 만든 3차원 세포 구조체다. 동물실험을 대체할 차세대 시험법 중 하나로 꼽힌다. Ngày 20/10/2023 tại Trung tâm Triển lãm Daejeon (DCC), Quận Yuseong, Thành phố Daejeon, khách tham quan đang quan sát organoid nội tạng người được trưng bày tại Triển lãm Thương mại hóa công nghệ kỷ niệm 50 năm thành lập Đặc khu Nghiên cứu và phát triển Daedeok. Organoid là cấu trúc tế bào 3D tương tự nội tạng thật được tạo ra từ tế bào gốc. Đây được xem là một trong những phương pháp thử nghiệm thế hệ mới có thể thay thế thí nghiệm trên động vật. (Ảnh: Yonhap News - 연합뉴스).
동물실험 분야에서는 일괄 금지 대신 대체기술 투자와 윤리 통제를 병행하는 방식을 택했다. 산업통상부, 과학기술정보통신부, 보건복지부는 지난해 6월 '첨단바이오의약품 비임상 유효성 평가 기술 및 제품 개발 사업 성과확산협의체'를 공동 발족해 미세생리시스템(MPS) 등 동물시험을 대신할 대체 시험법 기술 개발 지원에 집중하고 있다. 농식품부는 올해 1월 동물실험을 수행하는 연구자들이 불필요한 고통을 최소화하는 윤리적 실험을 설계할 수 있도록 '동물실험계획서 작성 길라잡이' 책자를 제작·배포하며 현장 윤리 의식을 환기했다.
Trong lĩnh vực thí nghiệm trên động vật, thay vì cấm hoàn toàn, chính phủ lựa chọn đầu tư vào công nghệ thay thế và tăng cường kiểm soát đạo đức. Vào tháng 6 năm ngoái, Bộ Thương mại, Công nghiệp và Tài nguyên, Bộ Khoa học, Công nghệ Thông tin và Truyền thông, cùng Bộ Y tế và Phúc lợi đã đồng sáng lập “Hội đồng hợp tác đẩy mạnh phát triển sản phẩm và kỹ thuật đánh giá hiệu quả phi lâm sàng cho dược phẩm sinh học tiên tiến”, qua đó cùng tập trung hỗ trợ phát triển các phương pháp thử nghiệm thay thế thí nghiệm trên động vật, như hệ thống vi sinh lý (MPS). Trong khi đó, Bộ Nông nghiệp, Thực phẩm và Nông thôn vào tháng 1 năm nay đã biên soạn và phân phát cuốn cẩm nang “Hướng dẫn lập kế hoạch thí nghiệm trên động vật”, nhằm giúp các nhà nghiên cứu thiết kế thí nghiệm mang tính đạo đức, giảm thiểu tối đa đau đớn không cần thiết cho động vật, đồng thời nâng cao nhận thức đạo đức trong thực tiễn nghiên cứu.
민법 제98조의 문장은 아직 그대로 남아 있다. 하지만 조문이 작동하는 사회적 기저와 환경은 달라졌다. 동물을 둘러싼 정책의 언어가 '어떻게 이용할 것인가'에서 '어떻게 함께 살 것인가'로 무게중심을 옮기고 있다.
Câu chữ của Điều 98 Bộ luật Dân sự vẫn còn giữ nguyên. Tuy nhiên, nền tảng xã hội và môi trường nơi điều khoản này vận hành đã thay đổi. Ngôn ngữ dùng trong chính sách liên quan đến động vật cũng đang chuyển trọng tâm từ “sử dụng động vật như thế nào” sang “cùng chung sống với động vật ra sao”.
김혜린 기자 kimhyelin211@korea.kr
Bài viết bởi Kim Hyelin, kimhyelin211@korea.kr
0 Comment: